https://www.faz.net/-iha-9rcyc

İstanbul’dan mektuplar : Türkiye’nin en hızlı büyüyen holdingi: Diyanet A.Ş.

  • -Aktualisiert am

Religiöse Gentrifizierung: Moscheen-Neubau am Taksim-Platz im Beyoglu-Viertel in Istanbul Bild: Danielle Villasana/The New York Times

Yasaklarla, TOMA’larla Beyoğlu’nu bitirdiler. Kültür ve sanatın kalbinin birkaç yüzyıldır attığı yer, adım adım kitch’liğin merkezine dönüştü. İstanbul’da oluşan alternatif gettoları da rahat bırakmaya niyetleri yok. Bomonti Bira Fabrikası’nın Diyanet’e devredilmesi oldukça planlı bir adım gibi görünüyor.

          3 Min.

          İstanbul’a hiç gelmediyseniz bile bir gazete haberindeki arşiv fotoğrafında mutlaka görmüşsünüzdür. Ya da televizyonda Türkiye’ye ilişkin bir haberin fonuna döşenen görüntülerde gözünüze takılmıştır muhakkak. Ortasından kırmızı bir tramvayın geçtiği, sağında solunda şık kafelerin, galerilerin, kitapevlerinin bulunduğu, film ve müzik festivallerine ev sahipliği yapan tarihi bir caddeydi “İstiklal.” Onlarca uygarlığın yaşadığı, binlerce yıllık tarihe sahip İstanbul’un kalbiydi bu cadde. Osmanlı’da özellikle gayrimüslimlerin ikamet ettiği, 19. yüzyılda yükselen Batılılaşma hareketi ile birlikte kentin merkezine dönüşen, eski adıyla Pera’nın (Beyoğlu) ana damarıydı burası. Berlin’in Ku’Damm’ı, Frankfurt’un Römer’i, Münih’in Marienplatz’ı gibiydi. Ya da hepsinin toplamı...

          Zur übersetzten, für die deutschen Leser redaktionell bearbeiteten Fassung der Kolumne
          Alman okurlar için çevrilip düzenlenmiş versiyonu için tıklayın

          Yukarıdaki cümlelerin geçmiş zamanda kurulması sebepsiz değil. Son 10 yıla kadar sanatın, kültürün, eğlencenin merkezi olan İstiklal Caddesi, çeşitli yöntemlerle çoraklaştırıldı. Türkiye’de genel iktidarın toplumsal mühendislik projesi, yerel yönetimler eliyle hayata geçirildi. Her şey, belediyelerin içkili mekanların sokağa masa-sandalye atmasını yasaklamasıyla başladı. Kapasiteleri azalan mekanlar, eğlence vergisine yapılan fahiş zamlarla ayakta duramamaya başladı. Alkol ruhsatı almak zorlaştı, Beyoğlu ile özdeşleşen gece kulüpleri ve barlar bir bir kapanmaya başladı.

          Bülent Mumay

          İstiklal Caddesi, kentin en büyük meydanı Taksim’e çıkar. 2013’teki Gezi direnişinin merkezi olan Taksim’in açık hava karakoluna dönüşmesi, bölgedeki tüm barışçıl gösterilerin polis şiddetiyle bastırılması, Beyoğlu’nu vuran bir başka sebep oldu. Artırılan güvenlik önlemleri, sürekli polis bariyerleriyle çevrilen sokaklar ve 24 saat çalışır halde bekleyen TOMA’lar yüzünden caddenin müdavimleri ayaklarını buradan kesmeye başladı. Doğa gibi İstiklal Caddesi de boşluk kabul etmedi. Beyoğlu’na artık uğramayan gençlerin, entelektüellerin, beyaz yakalıların yerini Türkiye’ye daha çok saç ektirmeye gelmiş Ortadoğulu turistler aldı. Kitapçıların yerine nargile kafeler, galerilerin yerine ise neon ışıklı tatlıcılar açıldı. Beyoğlu’nun dönüşümü, İstiklal Caddesi’nin Taksim Meydanı’na bakan ucuna inşa edilen dev bir cami ile taçlandırıldı.

          İstiklal Caddesi ve açıldığı Taksim Meydanı’nın içinde bulunduğu Beyoğlu’nun eski sakinleri, bir gecede buharlaşmadı kuşkusuz. Bir kısmı, sadece Beyoğlu ile sınırlı kalmayan, ülkeye de sıçrayan bu “dönüşüm” nedeniyle Türkiye’yi terk etti. Kalanlar ise kendilerine benzeyenler ile birlikte kentteki diğer kültürel gettolara sığındı. “Göç alan” gettolardan biri, tıpkı eski Beyoğlu gibi gayrimüslimlerin yoğun olarak yaşadığı Bomonti semti oldu. Beyoğlu’ndaki dönüşüm nedeniyle evini buraya taşıyanlar da oldu, kafesini bu semtte açanlar da… İstanbul’un en popüler canlı müzik mekanı Babylon bile Beyoğlu’nu bırakıp buraya geldi.

          Mahallenin adı, Osmanlı’da kurulan ilk bira fabrikasından geliyor. İsviçreli Bomonti kardeşlerin 1890’da kurduğu fabrika, daha sonra devletin içki ve tütün şirketi TEKEL’e geçmişti. 1991’de bira üretimi sona erince, fabrika kompleksi “kültür mirası” olarak tescil edilmişti. Binaların bir kısmı, 2015 yılında özel bir şirket tarafından kiralanarak eğlence merkezine dönüştürüldü. Galerilerin, restoranların ve gece kulüplerinin yer aldığı bu merkezin adı oldukça manidardı: “Bomonti Ada.” Beyoğlu’ndaki sürgünden kaçanların sığındığı bir yerdi gerçekten. Ancak anlaşılan, bu “ada”daki huzur da birilerini rahatsız etmişti. Bomonti bira fabrikasının, bu eğlence merkezi dışındaki tüm binaları Diyanet İşleri Başkanlığı’na devredildi. Devletin dini örgütü, devraldığı eski bira fabrikasıyla, alkollü mekanlara komşu oldu!

          Diyanet, tescilli kültür mirası olmalarına rağmen binaları yıkmayı düşünüyor. Yerine ise mescit, yurt, sergi sarayı ve otopark yapmayı planlıyor. Bütün bu projenin amacının, tıpkı İstiklal Caddesi gibi Bomonti’yi de “dönüştürmek” olduğunu söylemek paranoya sayılmaz. Çünkü birkaç yıl önce, içki satma lisansı almak için gerekli koşullara şu eklenmişti: “İbadethanelerin 100 metre yakınına içki ruhsatı verilemez.” Diyanet’in yeni edindiği arazide kuracağı en küçük bir ibadethane, Bomonti Ada’nın da kapanması anlamına gelecek.

          Almanya’daki DİTİB camilerini de finanse eden, imamlarını yetiştiren Diyanet’in son yıllardaki büyümesi tesadüf değil. Erdoğan’ın desteğiyle neredeyse ülkenin en hızlı büyüyen holdingine dönüştü. “Dindar nesil yetiştirme” iddiasıyla yola çıkan AKP, iktidar olduğu 17 yıl içinde Diyanet’in bütçesini tam 13 kattan fazla artırdı. Bütçeden 2019 için nakit olarak 1.7 milyar Euro alan Diyanet’e devredilen taşınmazların sayısı 2 bini aştı. Kurduğu vakıf ile inşaattan eğitime birçok alanda yatırım yapan Diyanet’in Kur’an kursları da var, iş merkezleri de… Anaokulları da var, televizyon kanalı da…

          Peki Diyanet’in devasa bir ekonomik güce dönüşmesi, “dindar nesil” projesine nasıl bir katkı sağladı? Yapılan araştırmalar, bütçeden ayrılan kaynakların katbekat artırılmasının da, bağışlanan binaların da pek işe yaramadığını ortaya koydu. Aksine, bunca kaynağa rağmen dindarlık geriliyor. İlki 2008’de yapılan ve 2018’de tekrarlanan araştırmaya göre, kendisini “dindar” diye tanımlayanların oranı yüzde 55’ten yüzde 51’e düştü. Kendisini “ateist” olarak tanımlayanların oranı ise 10 yıl içinde yüzde 1’den yüzde 3’e yükseldi.

          Diyanet’in ve bu kuruma milyarlarca liralık kaynak aktaran Erdoğan’ın dindarlığa olmasa da Alman ekonomisine büyük bir katkısı var. Ülkenin baş imamı, yani Diyanet İşleri Başkanı Mehmet Görmez, Türkiye’deki satış fiyatı 250 bin Euro civarında bir Mercedes’e biniyor. Saray tarafından yalanlanmayan bir habere göre, Erdoğan da geçen hafta tanesi 1,5 milyon Euro’ya 4 adet “Mercedes-Maybach S600 Pullman Guard” sipariş etti. Türkiye’deki ekonomik krize damadıyla birlikte çare bulamadı, Alman ekonomisinde beklenen daralmayı önlemeye çalışıyor anlaşılan…

          Weitere Themen

          Büffel donnern durch den Schlamm Video-Seite öffnen

          Rennen in Thailand : Büffel donnern durch den Schlamm

          Seit 148 Jahren findet in der thailändischen Küstenstadt Chon Buri das traditionelle Büffelrennen statt – damit wollen sie den Tieren ihre Anerkennung zollen. Denn die Tiere sind ein wichtiger Bestandteil der Kultur und der Wirtschaft des Landes.

          Basın özgürlüğü hayat kurtarır!

          İstanbul’dan mektuplar : Basın özgürlüğü hayat kurtarır!

          1999 depremi, sadece bir doğal felaket değildi. Açgözlülüğün, kural tanımazlığın da bedelini ödedik. İstanbul’da yaşanan son sarsıntı; geçen 20 yılın da, nereye harcandığı belli olmayan 66 milyarlık deprem vergisinin de işe yaramadığını ortaya koydu.

          Topmeldungen

          Truppenabzug in Syrien : Amerika dankt ab

          Trump zieht aus Syrien ab und überlässt das Krisenland den Russen. Ob Erdogan seine Ziele erreicht, ist noch nicht klar. Aber zwei Sieger dürften schon feststehen. Von unseren F.A.Z.-Woche-Korrespondenten und -Autoren.
          Oliver Zipse

          F.A.S. exklusiv : BMW baut den i3 weiter

          Neue Manager, mehr Tempo: BMW-Chef Oliver Zipse baut den Konzern um. An dem teuren Elektroauto i3 hält er aus gutem Grund fest, wie er in seinem ersten Interview sagt.

          Newsletter

          Immer auf dem Laufenden Sie haben Post! Abonnieren Sie unsere FAZ.NET-Newsletter und wir liefern die wichtigsten Nachrichten direkt in Ihre Mailbox. Es ist ein Fehler aufgetreten. Bitte versuchen Sie es erneut.
          Vielen Dank für Ihr Interesse an den F.A.Z.-Newslettern. Sie erhalten in wenigen Minuten eine E-Mail, um Ihre Newsletterbestellung zu bestätigen.